Jak długo powinna trwać terapia LIPUS? Praktyczny przewodnik

Zrost kostny to skomplikowany, wieloetapowy proces biologiczny. Zwykle powrót do sprawności jest długotrwały i może uniemożliwiać wykonywanie codziennych aktywności lub powrót do pracy. Dodatkowo nawet przy optymalnym ustawieniu i stabilizacji odłamów, gojenie nie zawsze przebiega zgodnie z planem. U części pacjentów dochodzi do opóźnienia zrostu lub powstania stawu rzekomego. Jednym ze skutecznych środków o udowodnionym działaniu kościotwórczym jest terapia LIPUS (Low-Intensity Pulsed Ultrasound). Znajduje ona zastosowanie w stymulacji gojenia świeżych złamań, przyspieszając konsolidację tkanki kostnej. Wspomaga również tworzenie kostniny w sytuacji braku cech gojenia. Niezależnie od wskazania, jednym z kluczowych parametrów decydujących o efekcie klinicznym jest długość trwania terapii.

1. Mechanika LIPUS i podstawy biologiczne

Terapia LIPUS (Low-Intensity Pulsed Ultrasound) to bezinwazyjna metoda leczenia, która wykorzystuje pulsacyjne fale ultradźwiękowe o niskim natężeniu do stymulacji procesu tworzenia tkanki kostnej. Jej działanie opiera się na zjawisku mechanotransdukcji, w którym drgania fal wywołują nanoruchy tkanek. Są one odbierane przez receptory komórkowe i wytwarzają kaskadę sygnałów biochemicznych. Prowadzi to do wyrzutu czynników wzrostu (m.in. VEGF), co znacząco nasila lokalną angiogenezę oraz przyspiesza proliferację i aktywność osteoblastów.

2. Kiedy włączyć terapię LIPUS

Czas włączenia terapii LIPUS różni się w zależności od przyjętej strategii.

W przypadku chęci optymalizacji czasu gojenia świeżych złamań, włączenie terapii LIPUS powinno nastąpić w przeciągu 7 dni od urazu. W przypadku rozpoznania opóźnionego zrostu lub braku zrostu leczenie powinno nastąpić przy postawieniu diagnozy powikłania. Terapię LIPUS można jednak wdrożyć na każdym etapie gojenia, choć wtedy może wiązać się z ograniczonym lub opóźnionym efektem.

3. Standardowa długość protokołu terapeutycznego – wytyczne ogólne

Standardowo terapię LIPUS zaleca się prowadzić nieprzerwanie do momentu uzyskania pełnego zrostu kostnego. Ostateczną decyzję o zakończeniu leczenia podejmuje lekarz prowadzący, opierając się na wynikach badań obrazowych oraz badaniu przedmiotowym. W diagnostyce radiologicznej kluczowym kryterium sukcesu jest widoczne połączenie się kości korowych mostkami kostnymi oraz zatarcie szczeliny złamania. W ocenie klinicznej głównym wskaźnikiem jest ustąpienie dolegliwości bólowych w miejscu urazu.

Warto pamiętać, że tempo osiągania pełnego zrostu podczas terapii LIPUS jest zmienne. Zależy ona m.in. od rodzaju problemu oraz celu terapeutycznego. Inaczej przebiega w przypadku leczenia świeżych złamań, a inaczej w przypadku chęci rozpoczęcia i wzmocnienia procesów naprawczych w przypadku braku zrostu. Zależy również od lokalizacji złamania oraz indywidualnych czynników ryzyka. Palenie tytoniu czy niedobory białka lub minerałów w diecie mogą wydłużyć proces gojenia. Ze względu na powyższe zmienne, precyzyjne określenie całkowitego czasu gojenia jest trudne. Całkowity czas trwania terapii jest zawsze wartością indywidualną.

4. Złamania świeże a zaburzenia zrostu – różnice w czasie naświetlania

W przypadku świeżych złamań całkowity czas stosowania terapii LIPUS jest z reguły znacznie krótszy niż przy leczeniu powikłań zrostu kości. Badania kliniczne dowodzą, że wczesna stymulacja pozwala skrócić proces gojenia niepowikłanych złamań kości od 24% do nawet 42%. W praktyce oznacza to, że pełny zrost osiągany jest o kilka tygodni szybciej w stosunku do standardowego czasu rekonwalescencji dla danego złamania. Ilustracją tego zjawiska jest badanie przeprowadzone u pacjentów ze złamaniem nasady dalszej kości promieniowej (typu Collesa). W grupie poddanej terapii LIPUS pełny zrost uzyskano już po 61 dniach, podczas gdy w grupie placebo proces ten trwał 98 dni. Terapię wdrożono w ciągu 7 dni od złamania i prowadzono przez cały okres leczenia do czasu potwierdzenia zrostu.

W przypadku braku zrostu terapia LIPUS trwa zwykle od 4 do 6 miesięcy. Wynika to z faktu wyjściowo upośledzonych warunków gojenia. Również w tym przypadku terapię LIPUS powinno stosować się aż do czasu pełnego wygojenia złamania. W przypadku leczenia braku zrostu kości łódeczkowatej czas do zrostu wyniósł w zbiorczej analizie średnio 4,2 miesiąca.

5. Specyfika lokalizacji: Różnice w zależności od typu złamania

Tempo regeneracji zależy również od rodzaju uszkodzonej kości. Różnice te wynikają z uwarunkowań anatomicznych, a przede wszystkim z jakości ukrwienia. Uśredniony czas zrostu przedstawia się następująco:

• od 3 do 6 tygodni – najszybciej goją się kości o dogodnym unaczynieniu i mniejszej masie, takie jak żebra, paliczki oraz kości śródręcza.
• od 6 do 12 tygodni – takiego czasu na wytworzenie stabilnej kostniny potrzebują zazwyczaj kości przedramienia, kość ramienna oraz kość śródstopia.
• powyżej 12 tygodni – najdłużej zrastają się masywne kości długie (udowa i piszczelowa) oraz struktury o specyficznym, uboższym ukrwieniu, takie jak kość łódeczkowata.

6. Bezpieczeństwo wielomiesięcznych terapii LIPUS

Warto również wspomnieć o bezpieczeństwie wielomiesięcznej terapii ultradźwiękami. Dotychczas nie wykazano istotnych negatywnych skutków terapii. Wykazano, że nawet jednoroczne stosowanie LIPUS nie wiązało się z ryzykiem dla pacjenta. Pacjenci mogą więc z powodzeniem decydować się na dłuższe terapie, bez obawy o działania niepożądane.

7. Podsumowanie i wnioski praktyczne

Terapia LIPUS to udowodnione klinicznie narzędzie wspomagające regenerację kości. Jej skuteczność zależy od regularnego wykonywania jednego 20-minutowego zabiegu każdego dnia. W przypadku świeżych złamań ważne jest wczesne rozpoczęcie terapii, co skraca leczenie o kilka tygodni. W przypadku powikłań i stawów rzekomych, stymulacja wymaga zwykle wielomiesięcznej terapii po rozpoznaniu problemu. Leczenie powinno trwać do czasu osiągnięcia pełnego zrostu. Zawsze jednak ostateczną decyzję o zakończeniu terapii powinien podjąć lekarz na podstawie badania klinicznego i diagnostyki obrazowej.

Bibliografia

• Xu, J., Chen, C., Gan, S., Liao, Y., Fu, R., Hou, C., … & Chen, W. (2025). Low-Intensity pulsed ultrasound enhances paracrine secretion of IGF and VEGF by bmscs, promoting osteogenesis and angiogenesis. BMC Musculoskeletal Disorders, 26(1), 828.
• Strauss, E., Ryaby, J. P., & McCabe, J. (1999). Treatment of Jones’ fractures of the foot with adjunctive use of low-pulsed ultrasound stimulation. Journal of Orthopaedic Trauma, 13(4), 310.
• Wei, Y., & Guo, Y. (2022). Clinical applications of low-intensity pulsed ultrasound and its underlying mechanisms in dentistry. Applied Sciences, 12(23), 11898.
• Watanabe, Y., Matsushita, T., Bhandari, M., Zdero, R., & Schemitsch, E. H. (2010). Ultrasound for fracture healing: current evidence. Journal of orthopaedic trauma, 24, S56–S61.
• Kristiansen, T. K., Ryaby, J. P., McCABE, J. O. A. N., Frey, J. J., & Roe, L. R. (1997). Accelerated healing of distal radial fractures with the use of specific, low-intensity ultrasound. A multicenter, prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled study. JBJS, 79(7), 961–73.