Czym jest złamanie dalszej nasady kości promieniowej?

Złamanie dalszej nasady kości promieniowej to uszkodzenie końcowego odcinka kości, zlokalizowanego tuż powyżej nadgarstka. Należy ono do najczęściej diagnozowanych złamań u osób dorosłych. Do urazu dochodzi zazwyczaj w mechanizmie podparcia się, czyli upadku na wyprostowaną rękę.

Złamania te mają dwie główne grupy ryzyka:

• Osoby młode: uraz jest zazwyczaj następstwem działania dużej siły (np. upadek z wysokości, wypadki komunikacyjne, kontuzje sportowe).
• Osoby starsze (ze szczególnym uwzględnieniem kobiet): do złamania wystarczy niegroźny upadek z wysokości własnego ciała, szczególnie przy obniżonej gęstości mineralnej kości (w przebiegu osteopenii lub osteoporozy).

Jakie wyróżniamy rodzaje złamań?

Podział urazów opiera się przede wszystkim na kierunku przemieszczenia odłamów kostnych:

• Złamanie Collesa: klasyczny przypadek, w którym dalszy odłam przemieszcza się w stronę grzbietową.
• Złamanie Smitha: przemieszczenie następuje w kierunku dłoniowym.
• Złamanie Bartona: złamanie śródstawowe (obejmujące powierzchnię stawu), połączone z podwichnięciem lub zwichnięciem stawu promieniowo-nadgarstkowego.

Podsumowując, złamania różnią się przebiegiem szczeliny złamania (złamania pozastawowe i śródstawowe), liczbą odłamów (złamania wieloodłamowe), stanem powłok (złamania zamknięte i otwarte), a także stabilnością po nastawieniu (złamania stabilne i niestabilne).

Ostatni podział jest szczególnie ważny z perspektywy planowania leczenia.

Na ryzyko niestabilności wskazują m.in. znaczne przemieszczenie i skrócenie kości promieniowej, wieloodłamowość oraz uszkodzenie powierzchni stawowej. W ocenie radiologicznej bierze się pod uwagę m.in. skrócenie kości promieniowej, zagięcie grzbietowe oraz przemieszczenie odłamów śródstawowych.

Od czego zależy wybór metody leczenia?

Postępowanie terapeutyczne dzieli się na metody zachowawcze oraz operacyjne. Wybór zależy od:

• morfologii i stabilności złamania,
• poziomu aktywności pacjenta i jego oczekiwań funkcjonalnych,
• wieku oraz obecności chorób współistniejących.

Warto zaznaczyć, że u wielu osób starszych leczenie operacyjne nie zapewnia wyraźnie lepszych wyników długoterminowych niż prawidłowo prowadzone leczenie zachowawcze. Sam wiek nie powinien jednak przesądzać o wyborze metody – kluczowe są ogólna sprawność i oczekiwania pacjenta.

Na czym polega leczenie zachowawcze?

Leczenie zachowawcze stosuje się przy złamaniach nieprzemieszczonych lub stabilnych, w których wystarcza unieruchomienie w gipsie bądź ortezie. Dotyczy ono także urazów przemieszczonych, w których po nastawieniu udało się uzyskać akceptowalne ustawienie odłamów.

• Procedura repozycji: nastawienie wykonuje się najczęściej w znieczuleniu miejscowym lub przewodowym, po czym zakłada się odpowiednio uformowany opatrunek gipsowy.
• Czas unieruchomienia: wynosi zazwyczaj od 3 do 6 tygodni. W złamaniach nieprzemieszczonych 3 tygodnie mogą okazać się w pełni wystarczające.
• Kontrola: w ciągu pierwszych 7–14 dni lekarz może zalecić kontrolne zdjęcie RTG w celu wykluczenia ponownego przemieszczenia.
• Wspomaganie gojenia (Terapia LIPUS): Już na etapie leczenia zachowawczego – nawet podczas noszenia opatrunku gipsowego czy ortezy – warto wdrożyć terapię LIPUS (Low-Intensity Pulsed Ultrasound). Niskointensywne impulsowe fale ultrasonograficzne przyspieszają fizjologiczną syntezę tkanki kostnej i mogą skrócić czas wymagany do uzyskania pełnego zrostu.

Jakie metody stosuje się w leczeniu operacyjnym?

Leczenie chirurgiczne rozważa się w złamaniach niestabilnych, znacznie przemieszczonych, wielofragmentowych lub śródstawowych, gdy nie można uzyskać lub utrzymać prawidłowego ustawienia odłamów.

1. Otwarta repozycja i zespolenie dłoniową płytą blokowaną: obecnie najpopularniejsza metoda. Pozwala na wczesne rozpoczęcie ruchów w nadgarstku bez konieczności długiego unieruchomienia.
2. Przezkórna stabilizacja drutami Kirschnera: polega na zamkniętym nastawieniu i wprowadzeniu przez skórę cienkich drutów. Wyniki sprawnościowe po roku są zbliżone do uzyskiwanych po zespoleniu płytą.
3. Stabilizator zewnętrzny: rama zewnętrzna połączona ze szpilkami wszczepionymi w kość. Metoda stosowana w skomplikowanych urazach, trudnych do zespolenia od wewnątrz.
4. Gwóźdź śródszpikowy: opcja pośrednia polegająca na wprowadzeniu gwoździa do wnętrza kości z niewielkiego cięcia, co ogranicza uszkodzenie tkanek miękkich.

Operacja czy leczenie zachowawcze – co mówią badania?

• Metaanaliza 23 badań (2254 pacjentów): wykazuje, że leczenie operacyjne może zapewnić lepszą siłę chwytu i nieco lepszą funkcję kończyny w obserwacji rocznej, ale nie zmniejsza liczby powikłań. Korzyści z zabiegu były wyraźniejsze u osób młodszych.
• Badanie WRIST (po 24 miesiącach): wyniki operacyjne i zachowawcze po dwóch latach okazują się zbliżone. Choć nieprawidłowy zrost częściej występował w grupie leczonej gipsem, nie przełożyło się to na istotnie gorszą sprawność ręki w długiej perspektywie.

Ile trwa zrost kości i powrót do sprawności?

Czas gojenia zależy od wieku, rodzaju złamania, stopnia uszkodzenia tkanek, jakości stabilizacji oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Trzeba jednak podkreślić, że okolica ta jest dobrze ukrwiona i zbudowana głównie z kości gąbczastej, dlatego brak zrostu należy tu do rzadkich powikłań.

Orientacyjne ramy czasowe:

• 3–6 tygodni: unieruchomienie w leczeniu zachowawczym.
• 6–12 tygodni: odzyskiwanie ruchomości i podstawowej funkcji ręki.
• 3–6 miesięcy: stopniowa odbudowa siły chwytu.
• do 12 miesięcy (i dłużej): dalsza redukcja sztywności i optymalizacja sprawności.

Rola terapii LIPUS w przyspieszaniu zrostu:

Stosowanie niskointensywnych fal ultrasonograficznych (LIPUS) stymuluje komórki kostne (osteoblasty) do szybszego tworzenia kostniny poprzez mechanotransdukcję. Metoda ta jest szczególnie rekomendowana u pacjentów ze spowolnionym procesem zrostu, osteoporozą lub u osób, którym zależy na jak najszybszym powrocie do aktywności zawodowej i sportowej.

Jak wygląda rehabilitacja po złamaniu?

Rehabilitacja jest niezbędna niezależnie od wybranej metody leczenia.

• Etap I (w trakcie unieruchomienia): ćwiczenia palców, łokcia i barku oraz elewacja kończyny (uniesienie powyżej poziomu serca) w celu redukcji obrzęku. Na tym etapie doskonale sprawdza się również fizykoterapia wspierająca zrost (terapia LIPUS).
• Etap II (po zdjęciu gipsu / po zabiegu): skupienie na odzyskiwaniu zakresu ruchu w nadgarstku.
• Etap III (odbudowa siły): praca nad siłą chwytu (jest to proces najbardziej długotrwały).
• Etap IV (trening funkcjonalny): dostosowanie sprawności ręki do konkretnych wymagań codziennych i zawodowych.

Jakie powikłania mogą wystąpić?

Większość złamań goi się bez powikłań, jednak mogą wystąpić:

• Ograniczenie ruchomości: wynikające z obrzęku i unieruchomienia.
• Zespół cieśni nadgarstka: drętwienie i mrowienie palców spowodowane uciskiem na nerw pośrodkowy.
• Podrażnienie lub uszkodzenie ścięgien: przy płycie dłoniowej może wymagać jej usunięcia.
• Infekcje: w miejscach wprowadzenia drutów Kirschnera.
• Zrost w nieprawidłowym ustawieniu: zniekształcenie nadgarstka, ból i ryzyko zmian zwyrodnieniowych.
• Zespół bólu regionalnego (CRPS): nieproporcjonalnie silny ból połączony ze zmianami skórnymi i obrzękiem.

Podsumowanie

Leczenie złamania dalszej nasady kości promieniowej powinno być dostosowane do pacjenta. Nie należy opierać się wyłącznie na badaniach obrazowych, ale także na charakterystyce chorego: jego wieku, poziomie aktywności i oczekiwaniach.

Aktualne dane naukowe wskazują, że operacja nie zawsze jest lepszym rozwiązaniem, szczególnie u osób starszych, u których prawidłowo prowadzone leczenie zachowawcze pozwala uzyskać porównywalne wyniki odległe. Operacja może natomiast przyspieszać powrót funkcji, zwłaszcza u młodych i aktywnych pacjentów, choć nie zawsze zapewnia lepszy wynik odległy.

Współczesna medycyna proponuje zarówno nowoczesne zabiegi chirurgiczne, jak i nieinwazyjne wspomaganie leczenia zachowawczego – w tym terapię LIPUS, która umożliwia bezpieczną stymulację tkanki kostnej na każdym etapie rekonwalescencji.

Bibliografia

• Rundgren J, Bojan A, Mellstrand Navarro C, Enocson A. Epidemiology, classification, treatment and mortality of distal radius fractures in adults: an observational study of 23,394 fractures from the national Swedish fracture register. BMC Musculoskelet Disord. 2020;21(1):88. doi:10.1186/s12891-020-3097-8.
• Walenkamp MMJ, Aydin S, Mulders MAM, Goslings JC, Schep NWL. Predictors of unstable distal radius fractures: a systematic review and meta-analysis. J Hand Surg Eur Vol. 2016;41(5):501–515. doi:10.1177/1753193415604795.
• American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of distal radius fractures: evidence-based clinical practice guideline [Internet]. Rosemont (IL): American Academy of Orthopaedic Surgeons; 2020 [cytowany 27 lipca 2026].
• Bentohami A, van Delft EAK, Vermeulen J, Sosef NL, de Korte N, Bijlsma TS, et al. Non- or minimally displaced distal radial fractures in adult patients: three weeks versus five weeks of cast immobilization—a randomized controlled trial. J Wrist Surg. 2019;8(1):43–48. doi:10.1055/s-0038-1668155.
• van Gerven P, El Moumni M, Zuidema WP, Rubinstein SM, Krijnen P, van Tulder MW, et al. Omitting routine radiography of traumatic distal radial fractures after initial 2-week follow-up does not affect outcomes. J Bone Joint Surg Am. 2019;101(15):1342–1350. doi:10.2106/JBJS.18.01160.
• Costa ML, Achten J, Parsons NR, Rangan A, Griffin D, Tubeuf S, et al. Percutaneous fixation with Kirschner wires versus volar locking plate fixation in adults with dorsally displaced fracture of distal radius: randomised controlled trial. BMJ. 2014;349:g4807. doi:10.1136/bmj.g4807.
• Chen Z, Zhu Y, Zhang W, Eltagy H, Elerian S. Comparison of intramedullary nail and volar locking plate for distal radius fractures: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Cureus. 2021;13(9):e17972. doi:10.7759/cureus.17972.
• Ochen Y, Peek J, van der Velde D, Beeres FJP, van Heijl M, Groenwold RHH, et al. Operative vs nonoperative treatment of distal radius fractures in adults: a systematic review and meta-analysis. JAMA Netw Open. 2020;3(4):e203497. doi:10.1001/jamanetworkopen.2020.3497.
• Chung KC, Kim HM, Malay S, Shauver MJ; WRIST Group. Comparison of 24-month outcomes after treatment for distal radius fracture: the WRIST randomized clinical trial. JAMA Netw Open. 2021;4(6):e2112710. doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.12710.
• Hevonkorpi TP, Launonen AP, Reito A, Schandorff Skjærbæk M, Li Y, Luokkala T, et al. Nonoperative treatment versus volar locking plating for distal radius fracture in patients aged 65 years or older (DRIFT trial): a randomized controlled trial. PLoS Med. 2025;22(9):e1004728. doi:10.1371/journal.pmed.1004728.
• Brogren E, Hofer M, Petranek M, Dahlin LB, Atroshi I. Relationship between distal radius fracture malunion and arm-related disability: a prospective population-based cohort study with 1-year follow-up. BMC Musculoskelet Disord. 2011;12:9. doi:10.1186/1471-2474-12-9.
• Mehta SP, Karagiannopoulos C, Pepin ME, Ballantyne BT, Michlovitz S, MacDermid JC, et al. Distal radius fracture rehabilitation. J Orthop Sports Phys Ther. 2024;54(9):CPG1–CPG78. doi:10.2519/jospt.2024.0301.
• Seigerman D, Lutsky K, Fletcher D, Katt B, Kwok M, Mazur D, et al. Complications in the management of distal radius fractures: how do we avoid them? Curr Rev Musculoskelet Med. 2019;12(2):204–212. doi:10.1007/s12178-019-09544-8.
• Alter TH, Sandrowski K, Gallant G, Kwok M, Ilyas AM. Complications of volar plating of distal radius fractures: a systematic review. J Wrist Surg. 2019;8(3):255–262. doi:10.1055/s-0038-1667304.