Zrost kości po osteotomii

Czym jest osteotomia i na czym polega proces zrostu kości?

Osteotomia jest zabiegiem ortopedycznym polegającym na kontrolowanym przecięciu kości w celu zmiany jej ustawienia. Wykonuje się ją głównie u pacjentów z zaburzeniami osi kończyn, chorobą zwyrodnieniową stawów, deformacjami pourazowymi oraz niestabilnością stawową. Procedura ta umożliwia korekcję osi mechanicznej kończyny, zmianę rozkładu obciążeń działających na stawy oraz poprawę biomechaniki ruchu. Dzięki temu możliwe jest zmniejszenie przeciążeń określonych przedziałów stawowych, redukcja dolegliwości bólowych oraz spowolnienie progresji zmian zwyrodnieniowych. Zabiegi osteotomii najczęściej dotyczą kończyny dolnej – szczególnie okolicy stawu kolanowego, biodrowego oraz stopy – a rzadziej obrębu kończyny górnej (np. przedramienia).

Typy osteotomii

Osteotomie można podzielić na zamykające oraz otwierające. W osteotomii zamykającej, po przecięciu kości, jej odłamy pozostają w bezpośrednim kontakcie. Przykładem jest klinowa osteotomia zamykająca bliższej części piszczeli, w której chirurg usuwa fragment kostny o kształcie klina, a następnie zbliża do siebie odłamy kostne i stabilizuje je przy użyciu implantu. Tego typu osteotomie zwykle charakteryzują się dużą stabilnością mechaniczną oraz korzystnymi warunkami zrostu. Osteotomia otwierająca polega natomiast na przecięciu kości i odsunięciu od siebie odłamów, co prowadzi do powstania szczeliny. W przypadku niewielkich szczelin możliwe jest pozostawienie ich bez wypełnienia, jednak większe ubytki często wymagają zastosowania przeszczepów kostnych lub materiałów kościozastępczych. Osteotomie otwierające są bardziej wymagające biologicznie, ponieważ proces gojenia zachodzi przy mniejszym kontakcie powierzchni kostnych.

Etapy zrostu kości po osteotomii – jak przebiega gojenie?

Gojenie kości po osteotomii podlega tym samym mechanizmom, co gojenie po złamaniu. Jeżeli szczelina oraz ruchomość między fragmentami są minimalne, zachodzi gojenie pierwotne. Ten typ osteogenezy obserwujemy zwykle w osteotomiach zamykających. Z kolei w przypadku wyraźnej szczeliny i większej ruchomości między odłamami, dochodzi do gojenia wtórnego. Jest to zjawisko typowe dla osteotomii otwierających. Szczegółowy opis etapów gojenia pierwotnego i wtórnego kości przedstawiono w osobnym artykule. [LINK]

Ile trwa zrost kości po osteotomii? Czas rekonwalescencji

Czas gojenia tkanki kostnej po zabiegach osteotomii jest zmienny, uwarunkowany lokalizacją anatomiczną, rodzajem zastosowanej stabilizacji, dobraną techniką chirurgiczną oraz indywidualnym potencjałem biologicznym pacjenta. Ze względu na korzystniejsze unaczynienie, osteotomie w obrębie przynasad charakteryzują się korzystniejszym środowiskiem dla prawidłowego zrostu w porównaniu do osteotomii w obrębie trzonów. Z kolei zastosowanie nowoczesnych płyt stabilnokątowych pozwala z reguły na wcześniejsze i bezpieczniejsze obciążanie oraz szybszy zrost niż ma to miejsce przy użyciu klasycznych płytek dystansowych. W zależności od rodzaju procedury, badania wskazują na następujące, przybliżone czasy gojenia:

• 12 tygodni – w przypadku osteotomii kości promieniowej z zastosowaniem przeszczepu,
• 3,3 miesiąca – dla przyśrodkowej osteotomii zamykającej dystalnej kości udowej,
• 4,5 miesiąca – w przypadku przyśrodkowej osteotomii otwierającej kości piszczelowej.

Niezbędnym dopełnieniem procesu leczenia operacyjnego pozostaje także celowana rehabilitacja. Po zagojeniu tkanki kostnej, to ona w głównej mierze determinuje całkowity czas rekonwalescencji i warunkuje bezpieczny powrót pacjenta do aktywności.

Rehabilitacja po osteotomii – klucz do pełnego powrotu do sprawności

Rehabilitacja po osteotomii stanowi integralny element procesu terapeutycznego. Jej przebieg oraz czas trwania różnią się w zależności od lokalizacji anatomicznej i rozległości wykonanego zabiegu. Główny cel pozostaje jednak niezmienny: bezpieczne przywrócenie pacjentowi pełnej funkcjonalności. Wczesna interwencja fizjoterapeutyczna rozpoczyna się już w pierwszych dobach po operacji, koncentrując się na redukcji obrzęku oraz profilaktyce przeciwzakrzepowej. W kolejnych etapach terapia przechodzi do stopniowego, kontrolowanego wdrażania obciążania operowanej kończyny, przywracania pełnego zakresu ruchomości w stawach oraz odbudowy utraconej siły mięśniowej. Zaawansowana faza rekonwalescencji skupia się na stymulacji czucia głębokiego (propriocepcji), stabilizacji oraz reedukacji złożonych wzorców ruchowych, takich jak prawidłowa mechanika chodu po zabiegach w obrębie kończyny dolnej.

Powikłania po osteotomii

Osteotomia jest skomplikowanym zabiegiem związanym z ingerencją chirurgiczną. Dlatego
w procesie leczenia nie można wykluczyć wystąpienia powikłań. Dotyczy to infekcji w miejscu operowanym, uszkodzenia pęczków nerwowo-naczyniowych i  obluzowania wykorzystanego elementu zespalającego oraz związanej z tym utraty korekcji. Jednym z istotnych powikłań, które należy zminimalizować, jest również zaburzenie gojenia tkanki kostnej.

Objawy prawidłowego i nieprawidłowego zrostu kości

Fizjologiczny zrost kości po osteotomii charakteryzuje się przede wszystkim ustępowaniem dolegliwości bólowych w miejscu operowanym. Wczesny obrzęk ulega naturalnej redukcji, rana pooperacyjna goi się bez powikłań. Wraz z postępem osteogenezy pacjent odzyskuje zdolność do bezpiecznego obciążania kończyny, a także stopniowo odbudowuje siłę mięśniową. Obiektywnym potwierdzeniem prawidłowego przebiegu zrostu jest postępująca konsolidacja tkanki kostnej, uwidoczniona w kontrolnych badaniach radiologicznych. Osiągnięty cel biomechaniczny zabiegu (na przykład skorygowana oś kończyny) utrzymuje się.

Z kolei sygnałem alarmowym, wskazującym na zaburzenia procesu gojenia, jest brak poprawy lub narastanie objawów bólowych. Ból może występować zarówno przy obciążaniu kończyny jak i w stanie spoczynku. Niepokojącym objawem klinicznym jest również wyczuwalna, patologiczna ruchomość odłamów w miejscu zespolenia. Ponadto, ponowne pojawienie się miejscowych cech stanu zapalnego – takich jak zaczerwienienie, nadmierne ucieplenie czy narastający obrzęk – może świadczyć o rozwijającej się infekcji rany lub implantu.

Czynniki wpływające na prawidłowy zrost kości po osteotomii

Z biologicznego punktu widzenia gojenia tkanki kostnej, osteotomia to przeprowadzone, kontrolowane złamanie. Z tego powodu obowiązują tu te same prawa gojenia tkanki kostnej. Czynniki, które wpływają na gojenie są więc tożsame do tych przy złamaniu kości. Jednym z głównych czynników o negatywnym znaczeniu jest palenie papierosów. Aktywni palacze mają 5-krotnie większą szansę na wydłużenie gojenia w stosunku do osób niepalących. Do innych istotnych czynników ryzyka należą: wysokie BMI, przewlekłe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), niedobory pokarmowe oraz cukrzyca. Czynnikami wpływającymi korzystnie na zrost kostny jest między innymi odpowiednio zbilansowana dieta bogata w wapń i białko.

Jak przyspieszyć zrost kości po osteotomii? Zalecenia po zabiegu

Koncentrując się na optymalnym czasie gojenia kości należy wziąć pod uwagę kilka aspektów. Najważniejszym z nich jest unikanie wymienionych wyżej czynników ryzyka zaburzeń zrostu. Należy również skupić się na rygorystycznym przestrzeganiu zaleceń lekarza prowadzącego i fizjoterapeuty, zwłaszcza w zakresie odpowiedniej rehabilitacji oraz terminowego, stopniowego obciążania operowanej kończyny. Istotne znaczenie ma również odpowiednia podaż białka, wapnia i witaminy D3 oraz unikanie soli i tłuszczów nasyconych. Rozważyć można także użycie metod wspomagania biologii zrostu kości jak terapia LIPUS (więcej o terapii wspomagającej zrost kości) lub stymulacja elektromagnetyczna.

Podsumowanie

Prawidłowy zrost po osteotomii zależy zarówno od techniki operacyjnej, jak i współpracy pacjenta z zespołem terapeutycznym. Odpowiednia rehabilitacja, eliminacja czynników ryzyka oraz regularna kontrola pooperacyjna pozwalają zmniejszyć ryzyko powikłań i przyspieszyć powrót do sprawności.

Bibliografia:

• Żuk, T., et al. Podstawy ortopedii i traumatologii. PZWL, 1980, p. 294.
• Pipino, Gennaro, et al. „Opening-wedge high tibial osteotomy: a seven-to twelve-year study.” Joints 4.01 (2016): 006-011.
• Simon, Michael H., et al. „Corrective osteotomies of femur and tibia: which factors influence bone healing?.” Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery 140.3 (2020): 303-311.
• Lin. „Patient Specific Instrument-Guided Distal Femur Biplanar Osteotomy of Valgus Knees.” ISAKOS 2025 Congress, International Society of Arthroscopy, Knee Surgery and Orthopaedic Sports Medicine, 2025.
• Paul, Ryan, et al. „The role of bone grafting in corrective osteotomy of distal radius malunions.” Journal of Wrist Surgery 14.02 (2025): 184-193.
• Pape, D., et al. „Differences in fixation stability between spacer plate and plate fixator following high tibial osteotomy.” Knee surgery, sports traumatology, arthroscopy 21.1 (2013): 82-89.
• Choi, Moon Young, et al. „Rehabilitation program after medial open wedge high tibial osteotomy.” Arthroscopy and orthopedic sports medicine 6.1 (2019): 1-8.